Photo Montenegro

Stećci (jednina: stećak ili kam, biljeg, mramor) su srednjovjekovni nadgrobni spomenici u obliku velikih kamenova, ponekad sa uklesanim slikovnim ukrasima ili natpisima. Nalaze se najvećim djelom na prostorima današnje Bosne i Hercegovine kao i Srbije, Crne Gore i Hrvatske, a nastajali su od XI do kraja XV vjeka.

Do sada je pronađeno više od 66.000 stećaka.

Što se tiče Crne Gore, najbolje su očuvani na prostoru Durmitora i uz granicu sa Bosnom. Na Durmitoru ih ima u Novakovićima, Barama Žugića, Rudinicama itd.

Osim izuzetne prirodne ljepote i bogatstva, Skadarsko jezero obiluje i spomenicima kulture, hrišćanskim manastirima i crkvama još iz doba srednjeg vijeka, koje su gradile zetske dinastije Balšići i Crnojevići.

Na južnoj strani skadarskog jezera, đe je obala jedinstveno razuđena čineći mnogo ostrva, zaliva, plaža Balšići su na ostrvima podigli tri manastira. Najstariji među njima je manastir posvećen Uspenju Bogorodice podignut na ostrvu Starčeva Gorica, te ga zovu Manastir Starčevo. Podignut je u XIV vijeku, a njegovo osnivanje vezuje se za starca Makarija, po kome je ostrvo vjerovatno dobilo ime. Ispred crkve nalazi se grob poznatog štampara Božidara Vukovića Podgoričanina.

Na najvećem ostrvu ovog predijela Beški nalazi se istoimeni manastir, koji se sastoji iz dvije crkve posvećene Sv. Đorđu i Sv. Bogorodici. Manastir Beška je nastao u XIV najvjerovatnije pod pokroviteljstvom Đurađa II Stracimirovića Balšića. Manju i noviju crkvu posvećenu Bogorodici podigla je Jelena Balšić u XV vijeku. U crkvi se upravo nalazi i njen grob.

Treći manastir, Manastir Moračnik takođe je podignut na istoimenom ostrvu. Njegova crkva je posvećena Bogorodici, a izgradio ga je Balša III početkom XV vijeka.

Nasuprot pomenutim ostrvima, na obali u blizini sela Ostros, nalaze se ostaci Manastira Prečiste (Bogorodice) Krajinske. Crka ovog manastira potiče još iz najkasnije X vjeka kada je opisana u „Ljetopisu Popa Dukljanina“. U toj crkvi je bio sahranjen otac Kneza Vladimira, Petrislav. Okruženje manastira je jedno vrijeme bilo prestonica kneza Vladimira.

Zapadni dio Skadarskog jezera takođe obiluje kulturno-istorijskom baštinom. Manastiri i crkve koncentrina su uglavnom oko većih naselja Vranjine, Rijeke Crnojevića, Žabljaka Crnojevića i Virpazara.

Još jedan ostrvski manastir je Manastir Kom. Nalazi se na Odrinskoj gori, koja je periodično ostvro. U sušnom periodu moguće je posjetiit manastir pješačkim stazama kroz močvaru, a pri normalnom i visokom vodostaju, do manastira se može sammo čunom. Arhitektonski razlukuje se od ostalih, a sa njegovog neposrednog okruženja pruža se predivan pogleda na jezero. Zadužbina je Đurđa i Lješa Crnojevića i sazidan je početkom XV vijeka.

Na najvećem ostrvu Skadarskog jezera, smješten je Manastir Vranjina posvećen Sv. Nikoli. Nekada su tu bile tri crkve, a danas je samo jedna. Obnova manastira je u toku. Sagradio ga je Ilarion prvi episkop Zetski početkom XIII vijeka.

U crmničkim selima Gornji i Donji Brčeli nalaze se istoimeni manastiri. Gornje Brčele osnovao je početkom XVIII Vladika Danilo, kao svoju zimsku rezidenciju. U okviru manastira nalazi se crkva posvećena Pokrovu Bogorodice. Donji Brčeli nastali su u XV vijeku pod pokroviteljstvom Jelene Balšić. U njemu je ubijen i sahranjen Šćepan Mali. U njemu je radila škola koja je preseljen i manastira Gornje Brčele. Crkva je posvećena Sv. Nikoli, a obnovio ju je Kralj Nikola I.

Na 2 km od Virpazara, u selu Orahovo nalazi se manastir Svetog Nikole ili manastir Orahovo, pretpostavlja se da ga je gradila Jelena Balšić u XV vijeku, mada nema preciznih podataka.

U blizini Rijeke Crnojevića, u nekadašnjem Obodu, nekadašnjem sjedištu zetskih mitropolita i mjestu đe je osnovana prva štamparija među Južnim Slovenima nalazi se Manastir Sv. Nikole – Obod. Manastir je nastao u doba Crnojevića, a u toku je njegova obnova.

Kuća Verona se nalazi u zoni zvanoj Račica, uz samu morsku obalu i izolovana u odnosu na susjede. Ona svojim mirnim a razuđenim volumenom, proporcijama i arhitektonskim rječnikom, iako decenijama većim dijelom napuštena, odražava bitna svojstva gotičko-renesansnog vremena u kome je nastala.
Zgrada je pripadala kotorskoj plemićkoj porodici Bizanti od koje je, zajedno sa svim posjedima porodice Bizanti u Tivtu, oko 1760. godine otkupio kapetan Anton Andrijin Verona iz Prčanja.
Kuća Verona se sastoji iz tri dijela: naglašenog centralnog, pokrivenog četvorovodnim krovom i bočnih nižih krila nejednake dužine, pokrivenih dvovodnim krovom. Svi dijelovi imaju samo prizemlje i sprat. Kuća je zidana kamenom u nijansama sivkasto-zelene boje. Centralno postavljeni portal gotičkog prelomljenog luka zamijenjen je vjerovatno poslije 1760. godine novim baroknim portalom izrađenim u bunjatu. Lučni dio portala kasnije je zazidan i zamijenjen arhitravnim rješenjem sa upotrebom ravnog neprofilisanog kamenog bloka za nadvratnik. Gotičke karakteristike dvorišnog portala središnjeg dijela zgrade, na strani prema ograđenom vrtu, sačuvale su se i danas bez većih promjena.
Ova zgrada sa ograđenim prostranim vrtom, mandraćima, gumnom i bunarima, iako danas sa veoma osiromašenim repertoarom svoje prvobitne arhitekture, u najvjećoj mjeri reprezentuje način života i kulturu stanovanja srednjovjekovnih plemićkih porodica iz Kotora koje su imale svoja imanja na obalama Tivatskog zaliva.

text: www.bokabay.info

Kanli kula potiče iz turskog doba (16. vijek), bila je zatvor (otuda njeno ime na turskom jeziku i znaci “krvava kula”), a 1966. godine je rekonstruisana i adaptirana u jednu od najljepših ljetnih pozornica na Jadranu sa nešto preko 1000 mjesta, mada, po potrebi, može da primi i preko 1500 posjetilaca. Na južne zidine ove tvrdjave naslanjaju se tzv. “Magareća vrata”, koja su otvorili Austrijanci u 19. vijeku.

text: http://www.hercegnovi.cc

Španjola je tvrdjava čija je gradnja započela za vrijeme turske vladavine u 15. vijeku, ali je svoj današnji izgled dobila po Špancima, koji su je obnovili, kao i neke druge gradske tvrdjave, i nastavili sa njenom gradnjom za vrijeme svoje jednogodišnje vladavine gradom. Prvobitno ime joj je bilo tvrdjava “Gornji grad”.

Sadašnji oblik je dobila u vrijeme druge Turske vladavine u 16. vijeku. Nalazi se na sjeverozapadnoj strani grada, na brežuljku Bajer, na visini od oko 17 metara.

text: http://www.hercegnovi.cc

Nalazi se u centru Tivta. Ovaj kompleks predstavlja skladnu renesansnu cjelinu sa ponekim detaljom kasne gotike. Sastoji se iz pet objekata: kuće za stanovanje, ekonomske kuće, crkvice – kapele posvećenu Sv. Mihovilu, zatim tremom – ulaznim kapitom sa višenamjenskom primjenom.
Danas revitalizovani spomenik ima ovovremenu namjenu: stambena zgrada pretvorena je u galerijski prostor, a vrtu ljetnu pozornicu. U njemu se organizuju izložbe, književne večeri, koncerti i dr., a sve u sklopu Centra za kulturu Tivat koji jos u svom sastavu raspolaže sa kino salom tj. salom za izvođenje pozorišnih predstava.

text: www.tivat.com